“ਭੁੱਖੇ ਪੇਟ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਇਮਾਰਤ ਭਾਵੇਂ ...”
(17 ਨਵੰਬਰ 2026)
ਸਾਡਾ ਮੁਲਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਸੁਪਰਪਾਵਰ ਬਣਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੁਪਨਾ ਸੰਜੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਵਾਉਣ, ਪੁਲਾੜ ਖੋਜਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੂਹਣ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਰਹੀ ਡਿਜਿਟਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੌਮੀ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਨੂੰ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ‘ਗਲੋਬਲ ਹੰਗਰ ਇੰਡੈਕਸ 2026’ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਹਰੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਪਿੱਛੇ ਪਸਰੇ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਲਾਇਲਾਜ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਹੰਗਰ ਇੰਡੈਕਸ 2026 ਦੇ ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 122 ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ 100ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ’ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ‘ਗੰਭੀਰ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਹੰਗਰ ਸਕੋਰ 24.1 ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 9.8 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਗੰਭੀਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਅੱਜ ਵੀ ਦੋ ਡੰਗ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿੱਲਤ ਜਾਂ ਅਕਾਲ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਗੋਦਾਮ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਛੱਤਾਂ ਤਕ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅੰਨਦਾਤੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਰਾਸ਼ਨ ਵੰਡਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਸਨ ਤੰਤਰ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਸੰਕਟ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਨੁਕਸਦਾਰ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਿੱਲ-ਮੱਠ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿਗ ਰਹੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰੀਬ ਦੀ ਥਾਲੀ ਤਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਤਕ ਪੁੱਜਣ ਵਿੱਚ ਫੇਲ੍ਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਧਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਾਰਨ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਨੀਤੀਘਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਦੇ ਅਸਲ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਿੱਡ ਭਰ ਲੈਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਦਾਲਾਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਦੁੱਧ, ਫਲ, ਆਂਡੇ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਰਗੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ‘ਹਿਡਨ ਹੰਗਰ’ (ਲੁਕਵੀਂ ਭੁੱਖ) ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਚੌਲ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਢਿੱਡ ਭਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੋਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਜੋ ਰੋਗ-ਮੁਕਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋਈ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਨੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਧੱਕੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਲੱਕ ਤੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਸੋਈ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਸਤਾਂ- ਜਿਵੇਂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਆਮ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਲਾਇਲਾਜ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਿਕਾਰ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ (ਅਨੀਮੀਆ) ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਘਾਤਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਹੀ ਕੁਪੋਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਣਦੇਖੀ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਸਿਰਫ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਮੈਟਰੋ ਟਰੇਨਾਂ ਜਾਂ ਜੀ.ਡੀ.ਪੀ. ਦੇ ਵਧਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਤੈਅ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਪੇਟ ਨਾ ਸੌਂਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਨਾ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਹਰ ਹੱਥ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪੇਟ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵੇ ਖੋਖਲੇ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵਿਕਸਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਖਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤਕ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਜਨਕ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਥਾਲੀ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਰੋਗੀ ਅਤੇ ਕੁਪੋਸ਼ਿਤ ਰਹਿਣਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਣਗੇ?
ਗਲੋਬਲ ਹੰਗਰ ਇੰਡੈਕਸ ਦਾ ਇਹ ਆਈਨਾ ਸਾਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੁੱਖੇ ਪੇਟ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਇਮਾਰਤ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਪਰ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਮੁਫਤ ਅਨਾਜ ਵੰਡਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਦਾਲਾਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਲਈ ਠੋਸ ਨੀਤੀਆਂ ਘੜਨੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਸਕੇ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (sarokar2015@gmail.com)



























































































































