“ਭਾਰਤ ਵਰਗੀ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇਹ ਜੰਗ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ...”
(27 ਮਾਰਚ 2026)

ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਸਾਲ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਨਾਜ਼ਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਖੇਤਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧਦੇ ਸਿੱਧੇ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੀ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਿੱਤਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜੰਗ ਦੋ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਦਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਫ਼ੌਜੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਉਸ ਵਿਸਫੋਟਕ ਬੰਬ’ ਦੀ ਦਸਤਕ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਗੂੰਜ ਤੇਲ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਰਸੋਈ ਤਕ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜੇਕਰ ਇਹ ਜੰਗ ਲੰਬੀ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਬਿਸਕੁਟ ਵਰਗੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ 5 ਤੋਂ 15 ਫੀਸਦੀ ਤਕ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵਿਗੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਫੀਸਦੀ ਤਕ ਦੇ ਉਛਾਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰ ਮੋਰਚੇ ’ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ‘ਡਬਲ ਅਟੈਕ’ ਹੋਣਾ ਲਗਭਗ ਤੈਅ ਹੈ।

ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ’ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਰਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ‘ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੌਰਮੂਜ਼’ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 20-25 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਸਪਲਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਤੇਲ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੱਚਾ ਤੇਲ 150 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਧਾ ਕੇ ਰਸੋਈ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਦਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 12 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਜਿਵੇਂ ਪਾਮ ਆਇਲ ਅਤੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 25 ਫੀਸਦੀ ਤਕ ਦੇ ਉਛਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 60 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੀਲ ਵਰਗੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮਗਰੀ ਤਕ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇਹ ਸਾਫ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ‘ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਮਹਾਂਵਿਸਫੋਟ’ ਹੁਣ ਰੋਟੀ, ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤਕ ਹਰ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜੇਬ ’ਤੇ ਭਾਰੂ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਰਗੀ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇਹ ਜੰਗ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲ ਲੋੜਾਂ ਦਾ 85% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਮੰਡੀ ਦੀ ਹਰ ਹਲਚਲ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ਼ 10 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ‘ਵਪਾਰਕ ਘਾਟੇ’ ਨੂੰ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਤਕ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਸੱਟ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ’ਤੇ ਪੈਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ (ਹੁਣ 93.58 ਰੁ ਤੋਂ) ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੁਪਏ ਦੀ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ‘ਚੇਨ ਰਿਐਕਸ਼ਨ’ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਦਾਂ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਸਮੇਤ ਹਰ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟੇਗੀ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਥਾਹ ਵਾਧਾ ਮੱਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗਾ।

ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਮਾਰ ਸਿਰਫ ਤੇਲ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਹ-ਰਗਾਂ - ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ - ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੰਗੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਲੰਬਾ ਵਾਧੂ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਜਬੂਰੀ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭਾੜੇ ਵਿੱਚ 300% ਤਕ ਦਾ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਸਪਲਾਈ ਹੁਣ 40 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਲਟਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੰਗੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ‘ਬੀਮਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ’ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਵਾਧੇ ਨੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਮਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦਾ ਇਹ ਟੁੱਟਣਾ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉੱਭਰਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।

ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਪਰ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ ਪਹਿਲੂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਕਟ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਯੂਰੀਆ ਅਤੇ ਫਾਸਫੇਟ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਲਈ ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤੇਲ ਦਾ, ਸਗੋਂ ਖਾਦਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅਹਿਮ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਪਈ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਲਈ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨੀ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨਾਜ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣਾ ਅਟੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਚਿੱਪ-ਮੇਕਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਗੈਸਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਨੀਓਨ ਅਤੇ ਹੀਲੀਅਮ) ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੋਬਾਇਲ, ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਮੁੜ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ‘ਥਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਟੀ ਖੋਹਣ’ ਵਰਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਮਦਨ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਪਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਖਰਚੇ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਜਿਹੇ ਗਲੋਬਲ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਡਗਮਗਾਉਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਪੂੰਜੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋਖਮ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ‘ਰਿਸਕੀ ਐਸਟਸ’ (ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ) ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢ ਕੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਾਧਾ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਜੰਗ ਹਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ‘ਨੈੱਟ ਵਰਥ’ (ਕੁੱਲ ਪੂੰਜੀ) ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜੰਗ ਵਰਗੇ ਨਾਜ਼ਕ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ’ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਰੋਤ ਰੁਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦੋਹਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਘਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧਾ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ‘ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ’ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ‘ਲੋੜ’ ਅਤੇ ‘ਇੱਛਾ’ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਫ਼ੋਨ, ਗੱਡੀ ਜਾਂ ਮਹਿੰਗੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਮਾਨ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨੂੰ ਟਾਲਣਾ ਹੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ। ਬੇਲੋੜੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰਕੇ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਪੈਸਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਕਦਮ ਤੁਹਾਡੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਬਜਟ ਨੂੰ ਹਿੱਲਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਅਕਸਰ ਬਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵਾਂ ਪਰਸਨਲ ਜਾਂ ਕਾਰ ਲੋਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ’ਤੇ ਭਾਰੂ ਪੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਵਾਧੂ ਪੂੰਜੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਵਰਗੇ ਉੱਚ-ਬਿਆਜ ਵਾਲੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿਓ। ਜੰਗ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਇੱਕ ਲੋੜੀਂਦਾ ‘ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ’ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਸਹੀ ਬੀਮਾ ਪਾਲਿਸੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਪੂੰਜੀ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਰਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਨਵੀਂਆਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਸਰਹੱਦਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਰਥਚਾਰਾ ਵੀ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਭੂ-ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ੀ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਰਸੋਈ ਦੇ ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਬਜਟ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਕਹਾਣੀ ਹਨ। ਜੰਗ ਭਾਵੇਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਲੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਗੋਲਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਜਲਦੀ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਇਹ ‘ਆਰਥਿਕ ਬੰਬ’ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.om)