“ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ...”
(4 ਨਵੰਬਰ 2026)

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਿੱਤੀ ਮੰਚ ’ਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਸੁਨਾਮੀ ਕਰਵਟਾਂ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸਿਆਣੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨਾਢ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਸ਼ਖਸ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤੇ ਆਪਣਾ ਸਫਰੀ ਝੋਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਵੇ ਤਾਂ ਆਫਤ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਵਰਤਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਗਜ਼ੀ ਅਤੇ ਡਿਜਿਟਲ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਭਰਮਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਸਲ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਬੀਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਸਲਾਨਾ ਔਸਤਨ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 89 ਫੀਸਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਇਹ ਮੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਰਫਤਾਰ ਫੜੇਗੀ। ਕੱਲ੍ਹ ਤਕ ਡਾਲਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਅੱਜ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਪੀਲੀ ਧਾਤ ਦੇ ਢੇਰ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਹਨ।

ਯੂਰਪ ਦਾ ਨੈਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਇਸ ਰਣਨੀਤਿਕ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌਕਸ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਡੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣਾ 86 ਟਨ ਸੋਨਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਓਟਾਵਾ ਦੀਆਂ ਤਿਜੌਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਢਵਾ ਕੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵਾਲਟਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਧ ਰਹੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੁੜੱਤਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਡੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਬੈਠੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੰਡਨ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਰਲ ਮੰਡੀ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਕੇ ਨਕਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ 300 ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਿਜੌਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਭਾਰਤੀ ਸੋਨਾ ਕਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ 55 ਫੀਸਦੀ ਤਕ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਘਟ ਕੇ ਮਹਿਜ਼ 22 ਫੀਸਦੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਰੀਬ 77 ਫੀਸਦੀ ਸੋਨਾ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰਹਿਮੋ-ਕਰਮ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਫੂਜ਼ ਹੈ।

ਸੋਨੇ ਦੀ ਇਸ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਅਸਲ ਮੁੱਢ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਜਦੋਂ ਰੂਸ-ਯੁਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪੱਛਮੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰੂਸ ਦੇ 300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਰਕ (ਫਰੀਜ਼) ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਣਕਿਆਸੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਬਾਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਦੌਲਤ ਪਰਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਫਰਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਰੱਦੀ ਟੁਕੜਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਰੰਸੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਐਪਸ ਉੱਤੇ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਡਿਜਿਟਲ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਖੋਖਲੀ ਹਕੀਕਤ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਮੋਬਾਇਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਪੈਸਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਟਨ ਦਬਾਉਣ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੇਕਦਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਠੋਸ ਸੋਨਾ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ। ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਕੀਮਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾਲ ਜ਼ਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।

ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਆਰਥਿਕ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੈਂਕ ਬਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸੋਨਾ ਵੇਚ ਕੇ ਬਿਆਜ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਪੈਸਾ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਅ ਡਿਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ 2022 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਤੀ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬਿਆਜ ਦਰਾਂ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 110 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਛਲੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਬਿਆਜ ਜਾਂ ਮੁਨਾਫੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਭੱਜ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਸੰਭਾਵੀ ਮੰਦੀ ਦੇ ਖੌਫ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪੂੰਜੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਦਸ਼ਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਰਬਾਂ-ਖਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬੇਕਾਬੂ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਤੰਤਰ ਅਮਰੀਕੀ ਬਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਡਗਮਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਲ 2008 ਵਾਂਗ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਨਿਰਯਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ ਧੜੰਮ ਡਿਗ ਪੈਣਗੇ; ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਲੱਖਾਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਖੁਸਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਨਾ ਭਰੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਾਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਤੁਫਾਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੁਲਕ ਅਜਿਹੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤਾਂ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪੂੰਜੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕੋ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਈ ਜਾਵੇ; ਸਿਰਫ ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ, ਮਿਊਚਲ ਫੰਡ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ’ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਭਰੋਸਾ ਘਾਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਖਰਚਿਆਂ ਜਿੰਨੀ ਰਕਮ ਫਿਕਸਡ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਜਾਂ ਨਕਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਭੌਤਿਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਢਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਕੌੜਾ ਤਜਰਬਾ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਵਕਤੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਹੈਲਥ ਅਤੇ ਟਰਮ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਗਾਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਆਲਮੀ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹੀ ਤਿਆਰੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਪਰਪਾਵਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਇਹ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਕਾਗਜ਼ੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਦੇ ਵੀ ਦਮ ਤੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)