“ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ...”
(31 ਅਗਸਤ 2026)
ਅੱਜ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ, ਅੰਨ੍ਹੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ‘ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ’ ਯਾਨੀ ਕਿ ਨਰੋਆ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ, ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸਰੀਰਕ ਹਿਲਜੁਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਭੌਤਿਕ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨਮੋਲ ਗਹਿਣੇ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਸਾਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੇਵਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਾਰ ਸਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੈਵਿਕ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਲਈ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਰੂਪੀ ਬਾਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਟਾਮਿਨ, ਮਿਨਰਲ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟਸ, ਹੈਲਦੀ ਫੈਟਸ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਾਜ਼ੇ ਮੌਸਮੀ ਫਲ, ਦਾਲਾਂ, ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਜਰਾ, ਜਵਾਰ, ਓਟਸ) ਅਤੇ ਦੁੱਧ-ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫਾਸਟ ਫੂਡ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਲੇ ਹੋਏ ਖਾਣੇ, ਆਰਟੀਫੀਸ਼ਲ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਡੱਬਾਬੰਦ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਡ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਖਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੁਸਤ-ਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬੇਹੱਦ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਲਸ ਭਰੀ ਰੂਟੀਨ ਕਾਰਨ ਮੁਟਾਪਾ, ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ, ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਤੋਂ 45 ਮਿੰਟ ਤੇਜ਼ ਸੈਰ ਕਰਨਾ, ਦੌੜਨਾ, ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ, ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਜਿਮ ਜਾਣਾ ਸਰੀਰਕ ਲਚਕਤਾ, ਖੂਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਾਡੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਕੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਰਗੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਲਗਭਗ 60-70 ਫੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਰੱਖਣਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਰੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 8 ਤੋਂ 10 ਗਲਾਸ ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 2.5 ਤੋਂ 3 ਲੀਟਰ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਟੌਕਸਿਨਾਂ ਨੂੰ ਪਸੀਨੇ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਗੁਰਦੇ ਸਾਫ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ’ਤੇ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੋਲਡ ਡਰਿੰਕਸ, ਸੋਡਾ ਜਾਂ ਪੈਕਟ ਵਾਲੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ਲ ਜੂਸ ਪੀਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੈਮੀਕਲਸ ਅਤੇ ਫਾਲਤੂ ਕੈਲੋਰੀਜ਼ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਫ ਪਾਣੀ, ਤਾਜ਼ਾ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ, ਘਰ ਦੀ ਲੱਸੀ ਜਾਂ ਨਿੰਬੂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਹੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਕੂਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਬੋਝ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਪੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤਕ ਹਰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਵਸਥ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ 10-15 ਮਿੰਟ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ (ਧਿਆਨ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸਹੀ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਊਰਜਾਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ 7 ਤੋਂ 8 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਨੀਂਦ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੌਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਟੁੱਟੇ-ਭੱਜੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਰਮੋਨਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੌਣਾ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠਣਾ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਨਰੋਆ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਿਯਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ, ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ, ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਦਰਦ (ਸਰਵਾਈਕਲ) ਅਤੇ ਅਸਲ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਡੀਟੌਕਸ’ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੋੜਾ ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਲਤ ਆਦਤਾਂ ਹਨ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਫੈਸ਼ਨ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਗਲਤ ਬਹਾਨੇ ਸ਼ਰਾਬ, ਸਿਗਰਟ, ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਵੇਪਿੰਗ ਵਰਗੇ ਘਾਤਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਫੇਫੜਿਆਂ, ਲਿਵਰ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰਕੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਨਰੋਆ ਜੀਵਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਡਿਜਿਟਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਤਿਆਗਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸਵੱਛਤਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਧੋਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸਾਨੂੰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੂੜਾ ਜਾਂ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਦੇਣ ਨਾਲ ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀਆਂ। ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਹੱਸਣ-ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈਪੀ ਹਾਰਮੋਨਸ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਡੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮੱਰਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਵ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਰੂਟੀਨ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਤਾ ਲਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਜਾਨੀ-ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਨਿਚੋੜ ਵਜੋਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਪਹਿਲਾ ਸੁਖ ਨਿਰੋਗੀ ਕਾਇਆ” ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੱਚ ਸੀ, ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜਿਟਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੰਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ, ਨਿਯਮਿਤ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ, ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਿਆਰੀ ਨੀਂਦ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਡਿਜਿਟਲ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਵਧੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਲਕਿ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਉ ਅੱਜ ਹੀ ਇਹ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵਸਥ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਵਾਂਗੇ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (sarokar2015@gmail.com)
