“ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਵੋ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ...”
(14 ਸਤੰਬਰ 2026)

ਮੇਲੇ ਦਾ ਜੇਕਰ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਸਾਧਨ ਸੀਮਿਤ ਸਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਵੀ ਸੀ। ਪੈਸਾ ਬਹੁਤ ਸੀਮਿਤ ਸੀ। ਮਿਹਨਤ ਬਹੁਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਘਾਟ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਹਰੇਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਮੇਲੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਉਹ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੱਸ ਲੈਣਅ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਵੀ ਅਨੰਦ ਲੈ ਸਕਣ। ਪੰਜਾਬ ਅਜਿਹਾ ਖਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖਣ ਲਈ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਆਏ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਵਧੀ ਤਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਰਦ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਇੰਝ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਮੇਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਹੋਲੇ ਮੁਹੱਲੇ ਮੌਕੇ ਦੋ ਦਿਨ ਸਫਰ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਬੇੜੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਨੰਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸ਼ੋ, ਡਰਾਮੇ, ਰੰਗਾਰੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਕੋਲ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸਾਲ ਇਸ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮੇਲਿਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੜ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਾਰਨਾ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਸੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਵੱਧ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਹੀ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਇਸ ਬੀਜ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਮੇਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਾ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਜਵੀਜ਼ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ।

ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਿਆ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸੈਂਪਲ ਲਗਾਉਣਗੀਆਂ। ਮੇਲੇ ਦਾ ਰੂਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਂਟ, ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਹੋਮ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਾਈ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਬੀਬੀਆਂ ਲਈ ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ, ਕਪਾਹ ਵੇਲਣ ਅਤੇ ਸੇਵੀਆਂ ਵੱਟਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਨਵੀਂਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਦੋ ਦੋ ਕਿੱਲੋ ਦੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਬੀਜ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਸਾਨ ਮਾਹਿਰ ਮਿਲਣੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਹੋਣੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਮਸਲਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਡੀ ਡੀ ਪੀ ਓ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੀਟਿੰਗ ਬੁਲਾਈ ਜਾਵੇ ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸ੍ਰੀ ਪੀ ਐੱਨ ਥਾਪਰ ਕਰਨ; ਜਿਹੜੇ ਆਪ ਵੀ ਇੱਕ ਆਈ ਸੀ ਐੱਸ (ਰਿਟਾ.) ਅਫਸਰ ਸਨ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਫਸਰ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪਸੰਦ ਆਇਆ। ਮਾਰਚ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਮੌਸਮ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਵਿਹਲ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹਰੇਕ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਬੱਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਯਤਨ ਕਰਨ। ਸਾਰੇ ਬਲਾਕ ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਾਈ ਗਈ।

ਮੇਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕੋਈ ਦਸ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਬੀਬੀਆਂ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਥਾਪਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਤਕ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵੱਡੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਫਸਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਹਨ ਪਰ ਅੱਜ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਅਸਲੀ ਮਾਲਕ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਦੇਖਣ ਆਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਮਾਲਕ ਹੋ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਵੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਸਵਾਗਤ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹੀ ਸੋਚ ਹੁਣ ਤਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਭਾਵ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਇੰਨੇ ਨੇੜਲੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਇੱਥੋਂ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਅਗਾਊਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਕ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬੀਜ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇਖ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵੱਧ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਆ ਗਈਆਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਲੱਗ ਗਏ ਤੇ ਸਿੰਜਾਈ ਹੇਠ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਸਿੰਜਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੋ ਫਸਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੀ ਬਦਲ ਗਈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ, ਅਜਿਹਾ ਅੱਜ ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤਰੀ ਮੇਲੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਜਿਹੜੇ ਕਿਸਾਨ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਬੁੱਲੋਵਾਲ ਸੌਂਕੜੀ (ਨੇੜੇ ਬਲਾਚੋਰ) ਪਟਿਆਲਾ, ਫਰੀਦਕੋਟ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 100 ਖੇਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਤਾਂਘ ਕਾਰਨ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਮੇਲੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਪਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੰਝ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੋਮਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅੰਨ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੂਬਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਪਰ ਪਿਛਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਖੇਤੀ ਜੋਤਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘਟ ਹੋਣਾ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਰੱਬਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਵੰਡੀਆਂ ਪੈਣ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਘਰ ਦਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਮਘਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੀ ਦਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਕਣਕ ਝੋਨਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਉਪਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਦਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇੰਝ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਆਮਦਨ ਹਰ ਸਾਲ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਿੱਥੇ ਮਿਹਨਤੀ ਹਨ ਉੱਥੇ ਚੰਗਾ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ, ਪਹਿਨਦੇ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਣਕ, ਝੋਨੇ ਦੇ ਫਸਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਸਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਹਲਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਹਲਾ ਦਿਮਾਗ ਗਲਤ ਪਾਸੇ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦਾ ਰੁਖ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਵਲ ਮੋੜਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਧਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਲਈ ਘਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਣ ਅਤੇ ਵਧ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਢੰਗ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦੀ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਵਿਕਰੀ ਕਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਚੋਲੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਪਜ ਦਾ ਪਦਾਰਥੀਕਰਨ ਕਰਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਰੋਗੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪਦਾਰਥੀਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਇਸ ਵਾਰ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਚਮਤਕਾਰ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ। ਕਿਸਾਨ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਉੱਤੇ ਵਾਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈੱਟ ਕਰਕੇ ਆਪ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਮੰਜੀ ਡਾਹ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਹੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਲਾਉਣਾ ਔਖਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁੱਪੇ, ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਪਨੀਰੀ ਲਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਨੀਰੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਜਿਹੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈੱਟ ਕਰਕੇ ਆਪ ਛਾਂਵੇਂ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਨੀਰੀ ਲਗਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਸਿੰਜਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਖਾ ਅਤੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੈਂਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫਸਲ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਲਗਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਹੀ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵੇਂ ਬੂਟੇ ਲਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਫ਼ੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੰਬੀ ਲਾਗੇ ਲਾਉਣੇ। ਬਿਨਾਂ ਮਸਾਲੇ ਤੋਂ ਪੱਕੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਹੀ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉਗਾਉਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਰੱਖਣੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਖਾਣੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਔਖੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਬਗੀਚੀ ਲਈ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਕਿੱਟ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਹੀ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੋ। ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਅਤੁੱਟ ਅੰਗ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਾ ਪਾਵੋ ਅਤੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵੀ ਪਾਵੋ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਲੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਜੋ ਆਏ ਕਿਸਾਨ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਕਿਸਾਨ ਬੀਬੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਲ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਉਹ ਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਵੱਲੋਂ ਬੀਬੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਵੋ। ਹੁੰਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਵੋ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਝੋਲੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਜਾਵੋ। ਇਸ ਵਾਰ 18-19 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਮੇਲਾ ਭਰੇਗਾ।

ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ, ਸਬਜ਼ੀ, ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਬੀਜ, ਕਪਾਹ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਮਿਲਾਵਟ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਬਜ਼ਾਰੂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋਹੜੀ ਮਿਕਦਾਰ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿੱਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਣਕ ਦਾ ਬੀਜ ਲੈਣ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿੱਟਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੋ ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਉਪਜ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣੋ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਫਲਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੋ ਆਪਣੀ ਬੰਬੀ ਉੱਤੇ ਲਾਵੋ। ਅਮਰੂਦ, ਨਿੰਬੂ, ਕਿੰਨੋ, ਅੰਬ ਦੇ ਬੂਟੇ ਹੁਣ ਵੀ ਲਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ, “ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਅਪਣਾਵੋ, ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਵੋ”। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੋਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਪੀ ਬੀ ਡਬਲਯੂ 872 ਅਤੇ ਪੀ ਬੀ ਡਬਲਯੂ 826 ਦਾ ਬੀਜ ਮਿਲੇਗਾ। ਘਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਪੀ ਬੀ ਡਬਲਯੂ ਚਪਾਤੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕੁਝ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੇਲਾ 18-19 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਵੋ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆ ਸਕੋਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਵੋ। ਇਹ ਮੇਲੇ ਨਾਗਕਲਾਂ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿਖੇ 9 ਸਤੰਬਰ, ਬੁੱਲੋਵਾਲ ਸੋਖਣੀ 11 ਸਤੰਬਰ, ਰੌਣੀ (ਪਟਿਆਲਾ) 15 ਸਤੰਬਰ, ਫਰੀਦਕੋਟ 22 ਸਤੰਬਰ, ਬਠਿੰਡਾ 25 ਸਤੰਬਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ 29 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਣਗੇ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਾਰ ਹੁੰਮ ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਆਵੋਗੇ ਤੇ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਾਵੋਗੇ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)