“ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜ ਦੌਰਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ...”
(30 ਅਕਤੂਬਰ 2026)

ਐਡਮਿੰਟਨ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜ ਦੇ ਰੰਗ

ਭੂਮਿਕਾ

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਸੀਤ-ਉਸ਼ਣ (Temperate) ਵਿੱਚ ਪਤਝੜ ਦਾ ਆਗਮਨ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ1 ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲ ਪੀਲੇ, ਨਾਰੰਗੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ ਅਤੇ ਬੈਂਗਣੀ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ1 ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਉਸ਼ਣ-ਕਟੀਬੰਧੀ (Tropical) ਅਤੇ ਉਪ-ਉਸ਼ਣ-ਕਟੀਬੰਧੀ (Subtropical) ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਅੰਤਰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਖਾਵਟੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਜੈਵ-ਰਸਾਇਣਕ (Biochemical), ਹਾਰਮੋਨਲ (Hormonal), ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਕੂਲਨ (Ovolutionary adaptation) ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਹਨ1

ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ਕੋਈ ਅਚਾਨਕ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲਾ ਚਮਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿਗਮੈਂਟਾਂ (Pigments) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਸਾਇਣਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ1

ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ‘ਕਲੋਰੋਫਿਲ’ (Chlorophyll) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਇਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (Photosynthesis) ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੂਗਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਰੰਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਾਤਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਹਰਾ ਰੰਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਰੋਟੀਨੋਇਡਜ਼ (Carotenoids) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਟਾ-ਕੇਰੋਟੀਨ (C40H36) ਅਤੇ ਜ਼ੈਂਥੋਫਿਲਜ਼ (Xanthophylls) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿਊਟੀਨ (C40H56O2) ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ1 ਇਹ ਪਿਗਮੈਂਟ ਨੀਲੀ-ਹਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀਲੇ-ਨਾਰੰਗੀ ਰੰਗ ਨੂੰ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਿਗਮੈਂਟ ਢਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਨਾਰੰਗੀ ਪਿਗਮੈਂਟ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੌਪਲਰ, ਬਿਰਚ (Birch) ਅਤੇ ਬੀਚ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਨਾਰੰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ੂਗਰ ਮੇਪਲ (Sugar Maple), ਰੈੱਡ ਓਕ (Red Oak) ਅਤੇ ਸੁਮੈਕ (Sumac) ਵਰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਬੈਂਗਣੀ ਰੰਗ ‘ਐਂਥੋਸਾਇਨਿਨ’ (Anthocyanins) ਨਾਮਕ ਪਿਗਮੈਂਟ ਕਰਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕੈਰੋਟੀਨੋਇਡਜ਼ ਦੇ ਉਲਟ, ਐਂਥੋਸਾਇਨਿਨ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਇਹ ਪਤਝੜ ਦੌਰਾਨ ਉਦੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਸ਼ੂਗਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ1

ਐਂਥੋਸਾਇਨਿਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸੁਰੱਖਿਆ (Photoprotection) ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਔਕਸੀਡੈਂਟ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੁੱਖ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਫਾਸਫੋਰਸ ਵਰਗੇ ਕੀਮਤੀ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ (Nutrient resorption) ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਤਣੇ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲਾਲ ਐਂਥੋਸਾਇਨਿਨ ਇੱਕ ‘ਸਨਸਕ੍ਰੀਨ’ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਠੰਢ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ1

ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਝੜਨ (Abscission) ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਾ ਹਾਰਮੋਨਾਂ (Phytohormones) ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਉਤੇਜਕ

ਪਤਝੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਦਿਨ ਛੋਟੇ (Photoperiod reduction) ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਟਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਉਦੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸੁੱਕੇ, ਧੁੱਪ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੰਢੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ1

ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਆਕਸਿਨ’ (Auxin) ਹਾਰਮੋਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਝੜਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆ ਸੁਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਔਕਸਿਨ ਦਾ ਵਹਾਅ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ1 ਇਸ ਨਾਲ ‘ਈਥਾਈਲੀਨ’ (Ethylene) ਗੈਸ ਅਤੇ ‘ਐਬਸਿਸਿਕ ਐਸਿਡ’ (ABA) ਵਰਗੇ ਹਾਰਮੋਨ ਐਕਟਿਵ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਐਬਸਿਸ਼ਨ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (Abscission Zone Formation): ਈਥਾਈਲੀਨ ਅਤੇ ਏ.ਬੀ.ਏ. ਪੱਤੇ ਦੀ ਡੰਡੀ (Petiole) ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ‘ਪੈਕਟੀਨੇਜ਼’ (Pectinase) ਅਤੇ ‘ਸੈਲੂਲੇਜ਼’ (Cellulase) ਵਰਗੇ ਐਂਜ਼ਾਈਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਂਜ਼ਾਈਮ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਮੱਧ ਲੇਅਰ (Middle lamella) ਨੂੰ ਗਾਲ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਰੁੱਖ ’ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਵਰਗੀ ਪਰਤ (Corky protective layer) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਖਮ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਂਕੇ ਨਾਲ ਪੱਤਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਉਸ਼ਣ-ਕਟੀਬੰਧੀ (Tropical) ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੰਗ-ਬਦਲਾਅ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?

ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਉਸ਼ਣ-ਕਟੀਬੰਧੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਸ਼ਣ-ਕਟੀਬੰਧੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗਾ ਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਪਤਝੜ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:

ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (Photoperiod) ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅੰਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੀ ਬਰਫਬਾਰੀ ਜਾਂ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਰਦੀ-ਪਤਝੜੀ ਰੁੱਖ (Winter-Deciduous Trees): ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ‘ਸਰਦੀ-ਪਤਝੜੀ’ (winter-deciduous) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਠੰਢ (freezing damage) ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਘਾਟ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਝਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ-ਪਤਝੜੀ ਰੁੱਖ (Evergreen and Dry-Deciduous Trees): ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਤਝੜੀ ਰੁੱਖ (ਜਿਵੇਂ ਨਿੰਮ, ਢਾਕ/ਪਲਾਸ਼, ਸ਼ੀਸ਼ਮ) ‘ਸ਼ੁਸ਼ਕ-ਪਤਝੜੀ’ (Dry-deciduous) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਰੁੱਖ ਪੱਤੇ ਝਾੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰਦੀ ਦੀ ਠੰਢ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ (Drought/water stress) ਕਾਰਨ ਪੱਤੇ ਝਾੜਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦੌਰਾਨ ਪੌਦੇ ਲਾਲ ਐਂਥੋਸਾਇਨਿਨ ਵਰਗੇ ਪਿਗਮੈਂਟ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਖਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੁਕਾ ਕੇ ਝਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

‘ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ’ (Leaf Economics Spectrum) ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ-ਸਰਦ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਰਬਨ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਟ੍ਰੀਐਂਟਸ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਬੀ (1 ਤੋਂ 3 ਸਾਲ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਝਾੜਨਾ ਪੌਦੇ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਪਤਝੜ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਕਾਰਨ ਪਤਝੜ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਰਮ ਪਤਝੜ ਕਾਰਨ ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਰੁਕਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੱਤੇ ਝੜਨ ਦਾ Calendar ਨਿਯਮਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੀਕ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਘਟ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੁੱਕਾ (Drought) ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤਾਪਮਾਨ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੂਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਰਣੀ

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ: ਕੈਨੇਡਾ (Canada - Temperate Zone) ਭਾਰਤ (India - Tropical Zone) ਹੈ।

ਸਾਰ

ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜ ਦੌਰਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ, ਜਲਵਾਯੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਜੈਵ-ਰਸਾਇਣਕ ਅਨੁਕੂਲਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਠੰਢ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਐਂਥੋਸਾਇਨਿਨ ਵਰਗੇ ਰੰਗਦਾਰ ਪਿਗਮੈਂਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ1 ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਸ਼ਣ-ਕਟੀਬੰਧੀ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ਕ-ਪਤਝੜੀ ਵਨਸਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਵਿਆਪਕ ਜੈਵ-ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)