“ਜਿਸ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਔਰਤ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ...”
(30 ਸਤੰਬਰ 2026)

ਭਗਤੀ ਸਿਰਫ ਮੰਦਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਭਗਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਰਾਤ ਤਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਮਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਹਰ ਜੀਅ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਿਸੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਆਟਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਵੀ ਰਲੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਘਰ ਕੇਵਲ ਧੂੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖ, ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਵੀ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਆਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਥੱਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਘਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਔਰਤ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਔਰਤ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਚਾਹ, ਨਾਸ਼ਤਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਟਿਫਨ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਉਸਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਆਮ ਕੰਮ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਦੀ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਕਿੱਥੇ ਪਈ ਹੈ, ਕਿਸਨੇ ਕਦੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣੀ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਦੋਂ ਹੈ, ਘਰ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸਾਮਾਨ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਖੁਦ ਥੱਕੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਕੜਾਂ, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਉਹ ਘਰ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਾਂ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਭਾਵਨਾ ਉਸਦੇ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੀ ਔਰਤ ਘਰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ, ਹਸਪਤਾਲ, ਦਫਤਰ, ਖੇਤ, ਫੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਰਸੋਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਦੋਹਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਥਾਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਕਸਰ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਫਲ ਰਹਿਣ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਔਰਤ ਦਾ ਥੱਕਣਾ, ਬਿਮਾਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਰੱਖਣਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਆਰਾਮ, ਸਿਹਤ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤਾਂ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਉਸਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਝੇ।

ਔਰਤ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਕੇਵਲ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਘਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਵੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪਤੀ ਰਸੋਈ ਜਾਂ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਆਪਣਾ ਕਮਰਾ ਠੀਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਂਬਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਔਰਤ ਦਾ ਬੋਝ ਕਾਫੀ ਹਲਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਮਾਂ ਜਾਂ ਭੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ “ਦੇਵੀ” ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ; ਉਸਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ, ਉਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ।

ਔਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਘਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਭਾਵੇਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਪਰ ਉਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰੀ ਜਾਂ ਆਮ ਕੰਮ ਸਮਝਣ ਦੀ ਥਾਂ ਭਗਤੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਔਰਤ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਵੰਡਾਏਗਾ, ਉਸ ਦਿਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਨਿੱਘ ਵੀ ਵਸੇਗਾ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)