RamSLakhewali7ਵਰਤਮਾਨ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ’ਤੇ ਛਾਏ ਸੰਕਟ ਦੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ...
(1 ਜਨਵਰੀ 2022)

 

ਮਾਂ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ, ਤਨ ਮਨ ਮਹਿਕਾਉਂਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਦਿਲ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, ਮਨ ਮਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਜ਼ ਭਰਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਰੁਸ਼ਨਾਇਆਸ਼ਬਦਾਂ ਰੂਪੀ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ, ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਗੁਰ ਦੱਸਿਆ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਠਾਰਨ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਸੰਗ ਜਿਊਣ ਦੇ ਬੋਲ ਦਿੱਤੇ

ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜ਼ਰੇ ਵਕਤ ਨਾਲ ਤੰਦ ਜੋੜਦਾ ਹੈਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਤਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨਨੰਨ੍ਹੇ ਮੁੰਨੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਬਸਤੇ ਵਿੱਚ ਫੱਟੀ ਹੈਸਲੇਟ ਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨਅਧਿਆਪਕ ਫੱਟੀਆਂ ’ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਨੇ ਪਾਉਂਦੇਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਤਕ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੇ ਪੜ੍ਹਦੇਬੋਲਣ, ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਚਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀਉਹ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਵਕਤ ਸੀ

ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ, ਸੋਚਣ, ਸਮਝਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਿਖਾ ਰਾਹ ਸੁਖਾਲਾ ਕੀਤਾਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ, ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕਾਂ ਤੇ ਲੇਖਾਂ ਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੁਆਈਦਸਵੀਂ ਤਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀਆਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ, ਸਮਝਣ ਦੀ ਜਾਗ ਲੱਗੀਘਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਇਸ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬਲ ਕੀਤਾਕਿਧਰੋਂ ‘ਵਹਿਣ ਬਹਾਰਾਂ ਦੇ’ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਚਦਿਆਂ ਸੂਝ ਨਵੇਂ ਦਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲੱਗੀ‘ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ’ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਦਰਾਂ, ਪੰਘੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਖਰੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਮੋਤੀ ਮਿਲੇਸੁਪਨੇ ਸੱਤ ਅੰਬਰੀਂ ਪ੍ਰਵਾਜ਼ ਭਰਨ ਲੱਗੇਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ, ਖਰੀਦਣ, ਵਾਚਣ ਤੇ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ ਆਇਆਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਮਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਨਾ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ

ਜਦ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਅੰਬਰ ’ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਅਖਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਪੱਤਰ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਕਲਮ ਨਜ਼ਮਾਂ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋਈਸ਼ਬਦ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰਿਆਮਾਂ, ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰਾ ਗੁਲਾਬ ਜਿਹੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਜੜਤ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਰੂਪੀ ਸੌਗਾਤ ਦਿੱਤੀ

ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਦਿਆਂ ਹੀ ਨਾਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦਾ ਚਾਰਜ ਵੀ ਮਿਲਿਆਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦਾਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀਹਰੇਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਾਣੀਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪੁਸਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕਾਮਾ ਬਣਿਆਰੰਗ ਮੰਚ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਬਣੀ ਤਾਂ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਭਾਅ ਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਤੇ ਰਾਹ ਲੱਭਾਇਸ ਸਫ਼ਰ ਨੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਖ਼ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਇਸ ਸਾਥ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਖੜ੍ਹਨ, ਲੜਨ ਤੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਬਕ ਦਿੱਤਾਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਮਾਣ ਮੱਤੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਹਜ, ਸਿਆਣਪ ਬਾਹਾਂ ਪਸਾਰ ਮਿਲੀਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਕਲਮ, ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਲੱਗੀਪੁਸਤਕ, ਨਾਟ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਮੇਲੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਰਮ ਬਣਨ ਲੱਗੇਇਸ ਸਖ਼ਰ ’ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਗੋਦ ਨੇ ਅਦਬ, ਮੋਹ, ਮਿਠਾਸ, ਸੰਜਮ ਜਿਹੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜ਼ਿਆ

ਸਵੈਮਾਣ ਭਰੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ’ਤੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਹੀਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਪਾਕ ਇਰਾਦੇ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੇ ਹਨਮਨ ਦੇ ਵੇਗ ਵਹਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਤੋਤੇ ਰਟਣ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਅਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਮਲ ਅੱਖਰਦਾ ਹੈਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ’ਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨਆਪਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਬੇਵਫਾਈ ਫ਼ਿਕਰ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੀ ਹੈ

ਇਹ ਅਮਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਕਥਾ, ਨਾਟ, ਗੀਤ ਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਵੰਡਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਬੋਲ ਮਨ ਦਾ ਧੀਰਜ ਬਣਦੇ ਹਨਰਾਹ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਨੂਠੇ ਸਾਥ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਰੌਸ਼ਨ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਉਠਾ ਕੇ ਜਿਊਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈਮੰਜ਼ਿਲ ਸਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈਚੇਤਨਾ ਦਾ ਚਾਨਣ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੰਗ ਹੈਹੱਕ ਸੱਚ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਦਮ ਹੈਜਿੱਤ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਵੱਲੜਾ ਰਾਹ ਹੈਮਨ ਅਜਿਹੇ ਅਮਲਾਂ ਤੋਂ ਸਦਕੇ ਜਾਂਦਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵੱਲ ਅਹੁਲਦਾ ਹੈ

*****

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।

(3244)

(ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਲਈThis email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)

About the Author

ਰਾਮ ਸਵਰਨ ਲੱਖੇਵਾਲੀ

ਰਾਮ ਸਵਰਨ ਲੱਖੇਵਾਲੀ

Sri Muktsar Sahib, Punjab, India.
Phone: (91 - 95010 - 06626)
Email: (ramswarn@gmail.com)