“ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਖਣ-ਸੁਣਨ ..”
(20 ਫਰਵਰੀ 2026)
ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਮੂਰਖਤਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਉੱਪਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਜ ਦਾ ਤਾਣਾਬਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਦਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਧੂਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ‘ਮਸ਼ੀਨ’ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਕਤ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲੋਂ ਉਸਦਾ ਚੈਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਭੱਜਦੌੜ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਭੁੱਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਾਕ-ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਸਾਫ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਨਕਰ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਲਿਵ ਇੰਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿੱਪ ਵਰਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਮੁੰਡਾ-ਕੁੜੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਖ਼ੋਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਵਾਏ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਖਣ-ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਸੁਣਨ ਦਾ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸਿਵਾਏ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਖਾਲੀ ਹੋਈਆਂ ਆਮ ਹੀ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਚੀਆਂ, ਤਾਈਆਂ, ਭੁਆ, ਮਾਸੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸਬੱਬੀਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਇਕਲਾਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਇਕਲਾਪੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ? ਇਸਦਾ ਹੱਲ ਕੀ ਹੈ?
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਪਣਿਆਂ ਲਈ ਵਕਤ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਲਈ ਵਕਤ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਕੁਝ ਵਕਤ ਸਕੂਨ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਭਰਿਆ ਬਤੀਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਕਦੋਂ ਹੈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜਿਊਂਦੇ-ਵਸਦੇ ਰਹੋ ਸਾਰੇ।
* * * * *
ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)
