“ਜੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਨੇ ਪਤੰਗ, ਬੰਟੇ ਅਤੇ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ...”
(14 ਜਨਵਰੀ 2026)

11 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੁੰਗਾਂ ਦਾ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ 12 ਸਾਲਾ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦਾ ਤੀਜੀ ਮੰਜ਼ਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗ ਕੇ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਹਿ ਲਓ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਇਸ ਮੰਦਭਾਗੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸੂਮ ਜਿੰਦ ਹੈ ਤੋਂ ਸੀ ਹੋ ਗਈ। ਮਨਹੂਸ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਗਿਆ ਤੇ ਹਿਰਦਾ ਝੰਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਰ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਭਾਣਾ ਵਰਤਣਾ ਸੀ ਉਹ ਤਾਂ ਵਾਪਰ ਗਿਆ, ਅਗਾਂਹ ਲਈ ਸੋਚੋ, ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰੋ। ਗੌਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਕਈ ਹਰ ਸਾਲ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਡੁੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚੀਏ ਅਤੇ ਸਮਝੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿਤਾਵਣੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਹੋਰ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਘਰ ਵੀ ਕੱਚੇ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਿਹੜੇ ਵੀ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਡਿਗ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੱਤ/ਬਾਂਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਦੋ-ਦੋ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਪੱਕੇ ਘਰ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਫਰਸ਼ ਵੀ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਡਿਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਸਿਰ ਫਟਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਿਆਨਕ ਸੱਟ ਤਾਂ ਪੱਕੀ। ਉੱਪਰੋਂ ਮਾਪੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚੀ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਕਿਤੇ ਪੀ ਜੀ ਆਈ, ਡੀ ਐੱਮ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਬਿਸਤਰਿਆਂ ’ਤੇ ਪਏ ਬੱਚੇ ਦੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਵੈਸੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਸਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਤਲ ਛੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿਆਪਾ ਹੀ ਮੁਕਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਚਲੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ, ਬੇਸਮਝ ਅਤੇ ਨਾਦਾਨ ਕਹਿ ਲਓ ਪਰ ਕਈ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਇਹ ਅਵੱਲਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ੌਕ ਪਾਲੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਮੋਹਰੀ ਬਣ ਕੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਨੇ ਪਤੰਗ, ਬੰਟੇ ਅਤੇ ਗੁੱਲੀ-ਡੰਡਾ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਮੈਨੂੰ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਘਟ ਗਿਆ? ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਵਰਜਿਆ ਹੋਊ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸੋਨ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆਏ।

ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਜਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਸਕੂਟਰ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਜਾਂ ਪੈਦਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹਗੀਰ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਹੀ ਰਗੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਧਰੇ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨੌਬਤ ਗਲ ਵੱਢ ਹੋਣ ਤਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਂ ਸੱਚ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਆਹ ਜਿਹਨੂੰ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਾਂ ਚਾਈਨਾ ਸਿਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਮੜ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ‘ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ’  ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਚਾਈਨਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਐਵੇਂ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ। ਆਹ ਜਿਹੜੇ ਲੰਗੜੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਪਤੰਗ ਵਾਲੀ ਡੋਰ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਆਏ ਸਾਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਪੰਛੀ ਮਰਦੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੰਗਹੀਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜੇਕਰ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੰਗਬਾਜ਼ੀ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਵੱਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲ ਐਕਟ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਾਬਾਲਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਜਣ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਜਾਣ। ਕਥਿਤ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਤਕਨੀਕ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਰਹੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਨੱਥ ਪਾਈ ਜਾਵੇ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਬੇਧਿਆਨੀ, ਅਣਗਹਿਲੀ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਉੱਚੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ’ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਖਤਰਨਾਕ ਡੋਰਾਂ, ਅਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੂਹ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂਵਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਸੁੰਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

*       *       *       *       *

ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)