“ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖਣਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣਾ ਅਸਾਨ ...”
(8 ਮਾਰਚ 2026)
ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ ਦਾ ਸਫਰ ਰਸੋਈ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਾਟ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਹ, ਸੀਮਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਡਟੀ ਰਹੀ। ਦੋਹਰੀ ਐੱਮ.ਏ., ਐੱਮ.ਫਿਲ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ, ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ- ਮਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ - ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਦਾ ਪੱਥਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।
ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸੇ ਲਾਟ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਰਿਆਨਗਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਜਾਂ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ-ਪਤਨੀ, ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਮਾਂ। ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਮੋੜ ’ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਨੇ ਖੜੋਤ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸੀਮਿਤ ਸਰੋਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਐੱਮ.ਏ., ਫਿਰ ਐੱਮ.ਫਿਲ., ਅਤੇ ਹੁਣ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਖੋਜ ਯਾਤਰਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸਿਰਫ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਰਹੀ। ਪੰਜ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਇਹ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਲਾਈਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਲਿਖਣਾ: ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੜਕਣ
ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖਣਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਲਈ ਲਿਖਣਾ ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਉਸਦਾ ਸਾਹ ਹੈ। ਉਹ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, “ਦੀਮਕ ਲੱਗੇ ਗੁਲਾਬ”, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਦਿੱਖ ਦੀਮਕਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। “ਚੂਲਹੇ ਸੇ ਚਾਂਦ ਤਕ” ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਮੌਨ ਕੀ ਮੁਸਕਾਨ” ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, “ਪਰੀ ਸੇ ਸੰਵਾਦ” ਅਤੇ “ਬੱਚੋਂ ਕੀ ਦੁਨੀਆ” ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
“ਆਨ ਦ ਸੈਂਡਸ ਆਫ ਟਾਈਮ” ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਨਿਰਭਯੇਨ” ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਸਵੈਮਾਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਫੀਅਰਲੈੱਸ” ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਆਂਚਲ ਕੀ ਚੁਪਈ” ਔਰਤ ਮਨ ਦੇ ਸੂਖਮ ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਲਾਈਫ ਪੀਪਿੰਗ ਫਰਾਮ ਦ ਵਿੰਡੋ” ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਣਾ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੈ।
ਸੰਘਰਸ਼ ਜੋ ਕੋਈ ਰੌਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ
ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸਟੇਜ ’ਤੇ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ “ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ” ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬੋਝ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਅਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਮਦਰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਕਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬੀਜਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ
ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ - ਆਈਪੀਐੱਸ ਮਾਨਵ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਾਰੀ ਰਤਨ, ਸੁਪਰ ਵੁਮੈਨ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ। ਪਰ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਉਸਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਲਿਖਦੀ ਹੈ-
“ਮੈਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ,
ਮੈਂ ਬੱਸ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ-
ਉਹ ਧਰਤੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਇਹ ਬੰਜਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ... (ਚੁੱਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ)
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਫਲਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡੁੰਘਾਈ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਾਟ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਲਗਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਹੋਵੇ। ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਘਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੈ-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਉਹ ਚੁੱਪ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ, ਜੇ ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਚੇਤਨਾ ਤਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਖੁਦ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
(ਡਾ. ਸਤਿਆਵਾਨ ਸੌਰਭ, ਪੀਐਚਡੀ (ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ), ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਕ ਹਨ।)
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (