“ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਡੋਵਾਲ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ...”
(5 ਅਗਸਤ 2026)
ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਅਜੀਤ ਡੋਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ-ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਮਿਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ। 20 ਜਨਵਰੀ 1945 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਡੋਵਾਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ 2014 ਤੋਂ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਈਪੀਐੱਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਅਜੀਤ ਡੋਵਾਲ ਨੇ ਖੁਫੀਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਅਨੁਭਵ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਡੋਵਾਲ ਨੂੰ ਰਣਨੀਤਕ ਸੋਚ, ਸੰਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 30 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੂਨ 2024 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ।
ਡੋਵਾਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਹੁਦੇ ਤਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਰਹੱਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਖੁਫੀਆ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼, ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।
ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭੂਮਿਕਾ
ਅਜੀਤ ਡੋਵਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਕਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਜਵਾਬੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕਸ, ਬਾਲਾਕੋਟ ਹਵਾਈ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਹਿਮ ਚਿਹਰੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਡੋਕਲਾਮ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੋਵਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਡਲ ਉਭਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤੀ, ਖੁਫੀਆ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬਰ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਿਲੇ ਸਨਮਾਨ:
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਡੋਵਾਲ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲੋਕਮਾਨਯ ਤਿਲਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਵਾਰ NSA ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈ।
ਨਿਚੋੜ:
ਅਜੀਤ ਡੋਵਾਲ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੇਵਾ, ਰਣਨੀਤੀ, ਖੁਫੀਆ ਸਮਝ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹੇ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਦੇ ਉਸ ਸਤੰਭ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਈ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (sarokar2015@gmail.com)
