“9/11 ਦੀ ਯਾਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ...”
(11 ਸਤੰਬਰ 2026)

11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗਵਾਈਆਂ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 2,977 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿੱਚ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 343 ਫਾਇਰਫਾਈਟਰਜ਼ ਅਤੇ 71 ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ।

ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ। ਦੋ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਥਿਤ ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਵਿਨ ਟਾਵਰਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ। ਤੀਜਾ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਨੇੜੇ ਪੈਂਟਾਗਨ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਚੌਥਾ ਜਹਾਜ਼ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗ ਪਿਆ।

ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਸਮਾਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਸਖਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਅਤੇ ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਘੜੀ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਪੀੜਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 9/11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਗਲਤ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਗ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕਾਰਨ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅੱਤਵਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।

ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ 9/11 ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

9/11 ਦੀ ਯਾਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਮਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਫਰਤ, ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਹੈ।

11 ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੀ 25ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਬਚਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜੰਗਾਂ, ਨਿਗਰਾਨੀ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਨਫਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਯਾਦ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅੰਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫਤਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਯਾਤਰੀ, ਫਾਇਰਫਾਈਟਰ, ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।

ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸੋਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਾਮ ਸੁਣਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਭੀੜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ। ਇਸ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਅਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਬਣਾਉਣਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਤੰਬਰ 11 ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੈਂਟਾਗਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਤੇ ਫਲਾਈਟ 93 ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੈਂਟਾਗਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬੈਂਚ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੀ ਥਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰੂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਝੰਡੇ ਅੱਧੇ ਝੁਕਾਉਣੇ, ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਉਣੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ, ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਸੁਣਨੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਸੋਗ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

2026 ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਮੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਅਰੇ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਮੌਖਿਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤਸਵੀਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ, ਬਚਾ ਕਾਰਜ, ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ, ਜੰਗ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੇਲੋੜੀ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਮਗਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਦਮਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਟੀਐੱਸਏ ਬਣੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਪੈਟਰੀਔਟ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧੇ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਸੰਤੁਲਨ ਉੱਤੇ ਲੰਬੀ ਬਹਿਸ ਛੇੜੀ। ਮੁਸਲਿਮ, ਅਰਬ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ, ਨਸਲੀ ਛਾਂਟ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਮਲਬੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਾਇਰਫਾਈਟਰਾਂ, ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਸਵੈਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਧੂੜ, ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ।

ਵਰਲਡ ਟ੍ਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਹੈਲਥ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵੇ ਉਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

2001 ਦੇ ਗੈਲਪ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਾਰਮਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਧੀ ਦਿਸੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮੁੜ ਆਮ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ।

ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਗ, ਗੁੱਸਾ, ਦੋਸ਼-ਭਾਵਨਾ, ਸਦਮਾ ਜਾਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਨਾਂ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਿਮਤੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਜਨਤਕ ਯਾਦ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਨਸਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਪੱਗ, ਕੇਸ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੇ ਕਈ ਸਿੱਖ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਧਮਕੀਆਂ, ਹਮਲੇ, ਸਕੂਲੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਧੂ ਸ਼ੱਕ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਨਫਰਤ ਅਕਸਰ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

15 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਮੇਸਾ, ਐਰੇਜ਼ੋਨਾ ਵਿੱਚ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਮਲਾਵਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬ ਜਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸੋਢੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ 9/11 ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਘਾਤਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਸਿੱਖ ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਏ। 2012 ਵਿੱਚ ਵਿਸਕੌਨਸਿਨ ਦੇ ਓਕ ਕਰੀਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਨੂੰ 9/11 ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਤੀਜਾ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਹ ਲੰਬੀ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਗੜੀਧਾਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਕਸਰ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਐੱਫਬੀ.ਆਈ. ਨੇ 2015 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੇਟ-ਕ੍ਰਾਈਮ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਘੱਟ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਨੇ ਵੀ ਅਸਲ ਪੈਮਾਨਾ ਧੁੰਦਲਾ ਕੀਤਾ।

ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਤਾਲੀਮ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਹਾਇਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਿਨ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

25ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਮਾਪ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਬਿਮਾਰ ਹੋਏ ਬਚਾ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਜੰਗਾਂ, ਨੀਤੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

9/11 ਦੀ ਯਾਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਮਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਫਰਤ, ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਹੈ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)