“ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਸੱਚੀ ਅਮੀਰੀ”
(2 ਜੁਲਾਈ 2026)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਪਾਵਨ ਪੰਗਤੀ “ਕੇਤੇ ਲੈ ਲੈ ਮੁਕਰੁ ਪਾਹਿ॥ ਕੇਤੇ ਮੂਰਖ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ॥” ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹਰ ਦੌਰ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ 21ਵੇਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ, ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਇਹ ਜਿੰਨੀ ਸਟੀਕ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੈਠੀ। ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਸ ਡੂੰਘੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਰਤੀ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ੁਕਰੇਪਨ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਕੋਲੋਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬੇਅੰਤ ਦਾਤਾਂ, ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਰਹਿਮਤਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁੱਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਸ ਮੂਰਖ ਵਰਗੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜੋ ਕੇਵਲ ਖਾਣ, ਹੰਢਾਉਣ, ਭੋਗਣ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਪਦਾਰਥ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਇੰਨਾ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਪੇਟ ਕਦੇ ਭਰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਉੰਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਮਜਬੂਰੀ ਕਾਰਨ ਗਲਤ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਲੋੜਾਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਅੱਜ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮਕਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਠੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੋਠੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਫਿਕਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਖਰਾਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੱਖਪਤੀ ਕਰੋੜਪਤੀ ਬਣਨ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜਪਤੀ ਅਰਬਪਤੀ ਬਣਨ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਸੰਤੋਖ’ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਗੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਫੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੌਲਤ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਭੁੱਖ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਕਰਨ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਘੁਟਾਲੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਚੂਸਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਲੋਭ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੇਟ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਨੀਅਤ ਦੇ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵਿਲਾਸਤਾ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਲੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅੱਜ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਬਲਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਝੂਠੀ ਪੈਂਠ ਅਤੇ ਰੁਤਬਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਗੱਡੀਆਂ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿੰਗੇ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੰਗਲੇ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ‘ਹੰਕਾਰ’ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਵਧੇਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪੈਸੇ ਦੀ ਇਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ, ਧੋਖੇ, ਠੱਗੀ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ‘ਸਿਆਣਪ’ ਅਤੇ ‘ਕਾਬਲੀਅਤ’ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ‘ਕਿਰਤ ਕਰੋ’ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਰਮਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਬੇਵਕੂਫੀ ਅਤੇ ਚਲਾਕੀ-ਬੇਈਮਾਨੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਦੁੱਧ, ਘਿਓ, ਰਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਜੀਵਨ ਰੱਖਿਅਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਹੱਕਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੇਆਮ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਧਕੇਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਰੱਬ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ, ਕਾਨੂੰਨ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦੇ।

ਪੈਸੇ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਅੱਗ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਲਾ ਕੇ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਪੈਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਾਡੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸਕੇ ਭਰਾ ਨੇ ਭਰਾ ’ਤੇ, ਪੁੱਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪਿਆਂ ’ਤੇ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ’ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਹੜੱਪਣ ਲਈ ਕੇਸ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਟੁਕੜੇ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਦੇ ਪੈਸਿਆਂ ਲਈ ਸਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੁਣ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਪਿਆਰ, ਤਿਆਗ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ‘ਲੋੜ’ ਅਤੇ ‘ਮਤਲਬ’ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਾਇਦਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਤਨ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਨ ‘ਕੇਤੇ ਮੂਰਖ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ’ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖਾਣ ਅਤੇ ਭੋਗਣ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਘਿਨਾਉਣੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਫਰੀ’ (ਮੁਫਤ) ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਮੁਫਤ ਮਿਲੇ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹੈਸੀਅਤ, ਸਰੀਰਕ ਲੋੜ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਕੇ ਟੁੱਟ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਖਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅੰਨ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੂੜੇਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਇੰਨੀ ਗਿਰ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਪੇਟ ਦਰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮੁਫਤ ਦਾ ਮਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਰਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਪੇਟ ਤਾਂ ਚਾਰ ਰੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ‘ਮਾਨਸਿਕ ਪੇਟ’ ਅਤੇ ਨੀਅਤ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਖਾਲੀ ਦੀ ਖਾਲੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ।

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾ ਕੇ ਸਿਰਫ ਲੋਭ, ਲਾਲਸਾ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਫ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਖਾਣਾ, ਬਿਨਾਂ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣਾ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰੂ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਜ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਘਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਮੁਟਾਪਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੀਰਕ ਨਾਸੂਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਇੰਨੀ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਅਮੀਰ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸਫਲ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੇ ਗੱਦੇ ਅਤੇ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਕਮਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਸੌਣਾ ਅੱਜ ਦੇ ਲੋਭੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਪੈਸਾ ਤਾਂ ਕਮਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਮਨ ਦਾ ਚੈਨ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸਕੂਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਹੇੜ ਕੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ ਸੁਧਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਈ.ਸੀ.ਯੂ. ਬੈੱਡ ’ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰ, ਪੈਸੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਠੀਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸੇ ਲਾਲਸਾ, ਉਸੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਉਸੇ ਦਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਬਕ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਖੂਹ ਜਾਂ ਖਾਈ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਬਰਬਾਦੀ, ਸਰੀਰਕ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਕੰਗਾਲੀ ਦੇ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਥੰਮ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ-‘ਕਿਰਤ ਕਰੋ’, ‘ਨਾਮ ਜਪੋ’ ਅਤੇ ‘ਵੰਡ ਛਕੋ।’ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹੱਕ-ਹਲਾਲ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ (ਕਿਰਤ) ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਝੂਠਾ ਹੰਕਾਰ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਸੰਤੋਖ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਸੱਚੀ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਪੈਸੇ, ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਨੀਅਤ ਦੇ ਰੱਜੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਦੌਲਤ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਅੰਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ, ਬਿਮਾਰ, ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)