“ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਈ ਜੀ, ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੱਚ-ਸੱਚ ...”
(29 ਅਕਤੂਬਰ 2026)

ਦੋਸਤੋ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਪਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਿਰਫ ਯਾਦਾਂ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਵੀ ਸਮਝਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੱਲ ਸਾਲ 2016 ਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਲਹਿਰਾ ਗਾਗਾ ਵਿਖੇ ਐਕਸੀਅਨ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਬਦਲੀ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾ ਗਾਗਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਅੰਤਰ ਸੀ। ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਦਫਤਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਨੇਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਣ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਬਦਲਿਆ, ਸਰਕਾਰ ਬਦਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰਾਜਸੀ ਆਗੂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਕਿੜ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਪਟਿਆਲੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅਹੁਦੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਫਤਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਥਾਂਵਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਕੁਝ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਵਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਲਹਿਰਾ ਗਾਗਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੇਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਾਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੈਠਾਂ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਦਿਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਠੇਕੇਦਾਰ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਕਰਮਚਾਰੀ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਅਤੇ ਤੋਹਫੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੋਹਫਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਉਮੀਦ, ਲਿਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਲਾਭ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਤੋਹਫਾ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਮਹਿੰਗੀ ਸੌਗਾਤ ਮੇਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਦਿਵਾਲੀ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਿਲਾਂਗੇ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਹੁਦੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਤੋਹਫੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਅਹੁਦੇ, ਗੱਡੀ ਜਾਂ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਿਵਾਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਈ ਜੀ, ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ?” ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਐਕਸੀਅਨ ਸਾਹਿਬ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦਿਵਾਲੀ ਦਾ ਤੋਹਫਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”

ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਈ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋ?”

ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲਹਿਰਾ ਗਾਗਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦਫਤਰ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਬਾਈ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?”

ਉਸਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 12-13 ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬੱਚਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਬਾਈ ਜੀ, ਜਿਹੜੀ ਮਿਠਿਆਈ ਅਤੇ ਤੋਹਫਾ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿਓ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੋਹਫਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੈਲਫੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿਓ।”

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ’ਤੇ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ।

ਉਹ ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਿਠਿਆਈ ਅਤੇ ਤੋਹਫਾ ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਾਇਆ। ਉਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰੌਣਕ ਆਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਬੱਚੇ ਲਈ ਉਹ ਮਿਠਿਆਈ ਸਿਰਫ ਮਿਠਿਆਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਨਬੀ ਵੀ ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਲ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਤੋਹਫਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਜਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੈਲਫੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।

ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਈ ਜੀ, ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸਿਓ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਨ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਖਾਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?” ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਐਕਸੀਅਨ ਸਾਹਿਬ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਦਾ।”

ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਕੂਨ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਬੱਸ ਬਾਈ ਜੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫੇ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਦਿਓ। ਤੁਹਾਡੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਿਵਾਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।”

ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਕਮਾਈ ਉਸਦੀ ਤਨਖਾਹ, ਉਸਦਾ ਅਹੁਦਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਅਸਲ ਕਮਾਈ ਉਹ ਦੁਆਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਾਂ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਦੇਖੋ। ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਤਾਂ ਜਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢ ਸਕੀਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੀ ਦਿਵਾਲੀ ਹੋਰ ਵੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਵੇ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ ਘਰ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਾਲੀ ਸਿਰਫ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਨਾ ਵਰਤੋ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਤੋਹਫਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੋਚੋ ਕਿ ਉਸੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਦਵਾਈ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਕਿ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਡਿਊਟੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ। ਸਾਫ ਨੀਅਤ, ਸੱਚਾ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸੇਵਾ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰੋ, ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਠੇਸ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਓ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ। ਮਦਦ ਉਹੀ ਸੋਹਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਉ, ਇਸ ਦਿਵਾਲੀ ’ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਕਰੀਏ। ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਈਏ। ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੇ ਘਰ ਮਿਠਿਆਈ ਪਹੁੰਚਾਈਏ, ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਦੇਈਏ, ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛੀਏ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।

ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਾਏ ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬੁਝਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਗਾਈ ਉਮੀਦ ਦਾ ਦੀਵਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਹੁਦਾ ਮਾਣਿਆ; ਉਹ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਆਏ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਆਉ, ਇਸ ਦਿਵਾਲੀ ’ਤੇ ਸਿਰਫ ਦੀਵੇ ਨਾ ਜਗਾਈਏ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵੀ ਜਗਾਈਏ। ਸਿਰਫ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਨਾ ਵੰਡੀਏ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਵੰਡੀਏ। ਸਿਰਫ ਤੋਹਫੇ ਨਾ ਦੇਈਏ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇਪਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਕਰਾਈਏ ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀ ਅਸਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੁਭ ਦਿਵਾਲੀ! ਆਉ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡੀਏ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਈਏ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)