“ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਮੁੱਕਣ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਦੋਂ ...”
(20 ਸਤੰਬਰ 2026)
ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਹੱਦ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਡਾਕਟਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੂਣ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਖਤਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਖੰਡ ਅਤੇ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਣਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਮਿਠਾਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਰ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਫਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਇਨਸਾਨ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦੇ ਕੋੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਖੌਫ ਹੈ। ਬੀ ਪੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਲੂਣ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਡਰੋਂ ਖੰਡ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਰੱਬ ਦੇ ਡਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ, ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੋਰਡ ਲਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਪਰਹੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ’ਤੇ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨ ਵੇਲੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਮਿਹਨਤ ਕੱਟ ਲੈਣੀ, ਕਿਸੇ ਬੇਵੱਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਚਾਰ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿਜੌਰੀਆਂ ਭਰ ਲੈਣੀਆਂ; ਇਹ ਸਭ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਮੀਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੰਬਦੀ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ, “ਹਕੁ ਪਰਾਇਆ ਨਾਨਕਾ ਉਸੁ ਸੂਅਰ ਉਸੁ ਗਾਇ॥” ਭਾਵ, ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਕ ਖੋਹਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉੰਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਜਾਂ ਗਊ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੇ ਛੱਤੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਸਿੰਮਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਭਾਗੋ ਵਾਲੀ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਸੁੱਚੇ ਅਖਵਾਉਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ।
ਅਸੀਂ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੂਣ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੀਪੀ ਤਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਾਏ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਲੂਣ ਸਾਡੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ। ਖੰਡ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਤਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਲੁੱਟ ਕੇ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀ ਕੜਵਾਹਟ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤਕ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।
ਅਸਲ ਪਰਹੇਜ਼ ਜੀਭ ਦੇ ਸੁਆਦਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਸੰਜਮ ਸੰਭਵ ਹੈ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਗੁਨਾਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਰਾਈ ਅਮਾਨਤ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਦੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਮੁੱਕਣ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਲੂਣ ਜਾਂ ਕਿੰਨੀ ਖੰਡ ਖਾਧੀ ਸੀ; ਹਿਸਾਬ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਮਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨਿਆਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝੇ ਹਨ। ਆਉ, ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਰੂਹ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰੀਏ; ਰੱਬ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਈ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੀਏ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (sarokar2015@gmail.com
