“ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਬੱਸ ਪਟਿਆਲਾ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ...”
(27 ਮਈ 2026)

ਰਾਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੌਣੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ। ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਵਹਿਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਟਿਆਲਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਮੈਂ ਬੱਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੱਸ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਹੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਸਬੱਬੀਂ ਹੀ ਮੈਂ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਸੀਟ ’ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੜਕਾਂ ਖਾਲੀ ਸਨ। ਡਰਾਈਵਰ ਬੱਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੰਡਕਟਰ ਟਿਕਟਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਬੱਸ ਵਿਚਲਾ ਮੱਠਾ-ਮੱਠਾ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹਵਾ ਦਰਮਿਆਨ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਬੱਸ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਬੈਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਬੈਗ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਇਆ। ਡਰਾਈਵਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਬੱਸ ਦੇ ਸਟੇਰਿੰਗ ’ਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬੈਗ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ ਸੀ। ਖਾਸੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬੈਗ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਕੱਢਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ, ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਦੋਂ ਟੇਢਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਹੱਥ ’ਤੇ ਅਚਾਰ ਰੱਖੀਆਂ ਕੁਝ ਰੋਟੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕੋਸਿਆ, ਜੋ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇੜੀ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ।

ਹੁਣ ਡਰਾਈਵਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਸਟੇਰਿੰਗ ’ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰ ਨਾਲ ਚੋਪੜੀ ਹੋਈ ਰੋਟੀ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਟੀ ਦੀ ਭੂਕਣੀ ਜਿਹੀ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪਰਸੋਂ ਦਾ ਦਿਨ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਵੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਸੀ। ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰਾਈਵਰ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਜਾਗ ਪਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਈ ਜੀ, ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਸਖਤ ਡਿਊਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਵੀ ਡਿਊਟੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹੋ।”

ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, “ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਇਹੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖ ਦੇ ਝਪਕੇ ਬਰਾਬਰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੱਕਰ ਡਰਾਈਵਰ ਹੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ ਕੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅੰਨ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਦੁਕਾਨ ਤਕ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਕੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਕੰਬਾਈਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਵੱਢਿਆ। ਫਸਲ ਦਾ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਗੁਦਾਮਾਂ ਤਕ ਦਾ ਸਫਰ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਮੁੜ ਆਟਾ ਚੱਕੀਆਂ ਜਾਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤਕ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਸਟੋਰਾਂ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।

ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸਥੀਆਂ ਤਕ ਦਾ ਸਫਰ ਡਰਾਈਵਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਸਕੂਲ ਤਕ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੋਟਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤਕ ਰਹੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਲਈ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ, ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਡਰਾਈਵਰ ਹੀ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੂਬੇ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕੀ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤਕ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਕਰ ਕੇ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਡਰਾਈਵਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰਤੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਲਈ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ (ਰੱਖੜੀ) ਲੈ ਕੇ ਬੱਸ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਡਰਾਈਵਰ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸਾਡੀਆਂ ਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬਿਸਕੁਟਾਂ ਵਾਲਾ ਪੀਪਾ ਦੇ ਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਡਰਾਈਵਰ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ-ਵਪਾਰਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਚਾਹੇ ਵਿਆਹ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਸਮਾਗਮ, ਦੋਵੇਂ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਲੋੜ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਡਰਾਈਵਰ ਹੀ ਹੈ। ਡਰਾਈਵਰ ਦੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਡਰਾਈਵਰ ਹੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੜ੍ਹੀਆਂ-ਕਬਰਾਂ ਤਕ ਡਰਾਈਵਰ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬੱਸ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਰ ਵੀ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਉਹ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਸੜਕ ’ਤੇ ਹਾਦਸਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕੋਈ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਲਾਸ਼ ’ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਇੰਨਾ ਤੰਗ ਟੋਏ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, “ਬਾਈ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਪਤੈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਤ ਇਸ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੱਟਣੀ ਪੈਣੀ ਹੈ।”

ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਿੰਨਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੰਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਬੱਸ ਪਟਿਆਲਾ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਡਰਾਈਵਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਡਰਾਈਵਰ ਸਾਬ੍ਹ! ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਚੀਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖਾਂਗਾ।”

ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਚੀਸ ਤੁਹਾਡੇ ਤਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ, ਡਰਾਈਵਰਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ, ਤੂੰ ਰੁਕੀਂ ਨਾ, ਤੂੰ ਚਲਦਾ ਰਹੀਂ, ਤੂੰ ਹੱਸਦਾ ਰਹੀਂ, ਤੂੰ ਵਸਦਾ ਰਹੀਂ।

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:  (sarokar2015@gmail.com)