“ਸ਼ਰਾਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਸੰਭਵ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ...”
(13 ਅਕਤੂਬਰ 2026)

(48 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਕਿਵੇਂ ਛੁਡਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ --- ਅਵਤਾਰ ਗਿੱਲ)

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਮਹਿਫਲ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਬੈਠਕ, ਬੋਤਲ ਹਰ ਥਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹੀ ਬੋਤਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਘਰ ਉਜਾੜਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਪੀਣੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਤ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦੁਹਰਾ ਮਾਪਦੰਡ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਲਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫੀਮ, ਭੁੱਕੀ ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰੇਆਮ ‘ਅਮਲੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬੋਤਲ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ‘ਸ਼ੌਕੀਨ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਡਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਫੜੀ ਬੋਤਲ ਨੂੰ ਅਣਖ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੀਲੇ ਪਏ ਚਿਹਰੇ, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਹਣੇ ਸੁਣਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਿਫਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਲਾਸ ਫੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੋਈ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰਾਬੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਕਸਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗਲਵਾਰ ਜਾਂ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ “ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ” ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਛੇ ਵੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਤਲਬ ਉੱਠਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ‘ਮਰਜ਼ੀ’ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਮਜਬੂਰੀ’ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾਉਣ ਲਈ ਪੀਂਦਾ ਹਾਂ, ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਚਾਹਾਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੁੱਖ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਬੇਚੈਨੀ, ਪਛਤਾਵਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਹੋਰ ਭਾਰੇ ਕਰਕੇ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਿ ਗੱਲ ਸ਼ੌਕ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਿੱਧੇ ਸਵਾਲ ਕਾਫੀ ਹਨ। ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਇਸੇ ਖਿਆਲ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੀਣੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਪੀਣ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੱਥ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਤਰੇਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਉਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਕੀ “ਅੱਜ ਸਿਰਫ ਦੋ” ਵਾਲਾ ਵਾਅਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਬੋਤਲਾਂ ਲੁਕਾਉਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਲੜਾਈ-ਝਗੜਾ, ਹਾਦਸਾ, ਥਾਣੇ-ਕਚਹਿਰੀ ਦਾ ਗੇੜਾ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ? ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਜਵਾਬ ‘ਹਾਂ’ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਹੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।

ਇਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਪਹਿਲੂ ਸਿਹਤ ਦਾ ਹੈ। ਜਜ਼ਬਾਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੋਤਲ ਭੰਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇਕਦਮ ਪੀਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੀਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕਣ ’ਤੇ ਦੌਰੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਭਰਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦਡਰਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੋਜ਼ ਭਾਰੀ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਣਾ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੰਬਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਰਮ ਅਤੇ ਦੌਰਿਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਤਜਰਬੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਸ਼ਾ-ਛੁਡਾਊ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਹੈ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੀਟੌਕਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਡੀਟੌਕਸ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦਾ ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਲਾਸ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਲੜਾਈ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ, ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਦਿਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਲਬ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪੇ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਸੈਰ ਲਈ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਣਾ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਲਤ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ “ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਘੁੱਟ” ਅਕਸਰ ਪੁਰਾਣੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਧਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਡਿਗ ਪੈਣਾ ਅਸਾਧਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲੁਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਦਦ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਹੀ ਸਹੀ ਰਾਹ ਹੈ।

ਲਤ ਸਿਰਫ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪੂਰੇ ਘਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾ ਭਰੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਹਿਮ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਲਾਚਾਰੀ ਇਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਰੋਸਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਟੁੱਟੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੁਧਰ ਰਹੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਛੋਟੇ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸਾ, ਤਾਹਨੇ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੁਕਣ ਵੱਲ ਧੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹਮਦਰਦੀ, ਸਾਫ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਉਂਸਲਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ।

ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੋਚ ਬਦਲਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਤਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਤਦ ਤਕ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਮਾਪੇ, ਅਧਿਆਪਕ, ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਸਭ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਣਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਤ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਜਾਂ ਨੇੜਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਸ਼ਾ-ਛੁਡਾਊ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਓ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਟੈਲੀ-ਮਾਨਸ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 14416 ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਸੰਭਵ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਸ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਘਰ, ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਲੋੜ ਸਿਰਫ ਇਹ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ, ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

(ਐੱਮ.ਬੀ.ਏ, ਐੱਮ ਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਐੱਮ ਏ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ) ਮੋਹਾਲੀ.ਪੰਜਾਬ।)

*       *       *       *       *

ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)