“ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਯੂ ਪੀ, ਬਿਹਾਰ ਆਦਿ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ...”
(5 ਮਾਰਚ 2026)
ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ’ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਣਾ ਸਿਆਣਪ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਸਮੇਂ 2014 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਡਾ. ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਬਣੇ। ਹੁਣ ਵੀ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਐੱਮ ਪੀ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਕਿਸੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ ਸਗੋਂ ਸਾਧਾਂ ’ਤੇ ਰੋਚਕਮਈ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ‘ਆਪ’ ਦੇ 92 ਵਿਧਾਇਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਇਆ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੱਗੀ ਹੋੜ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿੱਲ ਮੁਆਫ ਪਰ ਬਾਕੀ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਮਹਿੰਗੀ ਬਿਜਲੀ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਕਾਂਗਰਸ, ਅਕਾਲੀ ਭਾਜਪਾ ਖਿਲਾਫ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਸੀ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਹਰੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ 300 ਯੂਨਿਟ ਮੁਆਫ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਡੇਰੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿਚਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਪੈ ਗਏ ਸਨ। ‘ਆਪ’ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਲੈਂਡ ਪੂਲਿੰਗ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ‘ਆਪ’ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟੇਗਾ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਵਧੇਗੀ, ਸਰਕਾਰ ਸਿਰ ਕਰਜ਼ਾ ਘਟੇਗਾ, ਸਫਾਈ, ਬਰਸਾਤਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਦਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ, ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਸਚਾਈ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਲਾ ਘੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਆਪ’ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਗਰਾਫ ਜੇ ਡਿਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਵਧੀਆ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦਾਂ ’ਤੇ ਖਰਾ ਨਾ ਉੱਤਰਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਕਾਰਨ ਵੋਟਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਣ ਕਰਕੇ।
ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੇਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੂਸਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਡੇਰਾਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਲਵਾਨੀ ਗੇੜੇ ਕੱਢਣ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਫੋਟੋਆਂ ਖਿਚਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੀਡਰ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿਚਵਾਉਣ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਡੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਰ ਉੱਪਰੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹੁਕਮ ਆਇਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਲੀਡਰ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਰੇ ਨੇ ਸਾਡਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਡੇਰੇ ਦੀ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟੌਹਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਡੇਰੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤਕ ਬਹੁਤ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ’ਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਅਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਡੇਰੇ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਿਹੜਾ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੀਡਰ ਵੀ ਡੇਰੇ ਦੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਖਿਲਾਫ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਵੋਟਾਂ ਨਾ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਯੂ ਪੀ, ਬਿਹਾਰ ਆਦਿ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਤੱਕਣਗੇ ਉਹ ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਗੱਫਾ ਮਿਲਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਪਾਸੋਂ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਪੈਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ।
* * * * *
ਨੋਟ: ਹਰ ਲੇਖਕ ‘ਸਰੋਕਾਰ’ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ।
ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ: (